14 grudnia w Muzeum Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie dokonano pierwszej prezentacji skarbów z grodu Czerwień na Chełmszczyźnie. Gród nad Huczwą, znajdujący się w pobliżu współczesnej wsi Czermno (gm. Tyszowce, pow. tomaszowski), kilka kilometrów od monasteru prawosławnego w Turkowicach, był w średniowieczu ważnym ośrodkiem na zachodnich rubieżach Rusi Kijowskiej – stolicą Grodów Czerwieńskich. Zaprezentowane w środę dwa skarby odkryte zostały przez archeologów Marcina Piotrowskiego i Artura Troncika w kwietniu 2011 r. Znajdowały się one niezbyt głęboko pod ziemią. Prawdopodobnie zostały ukryte przez mieszkańców Czerwienia w pośpiechu w połowie XIII w., być może w obliczu najazdu Tatarów. Skarby zawierały srebrne i złote precjoza, będące przykładem najwyższej klasy kunsztu artystów ruskich. W wyniku przeprowadzonych ostatnio przez archeologów z Instytutu Archeologii UMCS badań ustalono, iż najprawdopodobniej to właśnie tam znajdował się opisywany w latopisach ruskich gród Czerwień. Na podstawie badań stwierdzono, że gród budowano z drzew ściętych w XI w., z kolei pomosty ze ściętych w XII i na początku XIII w. W trakcie badań znaleziono już ok. 3 tysięcy zabytków ruchomych. Są wśród nich militaria, przedmioty codziennego użytku, biżuteria, tzw. plomby drohiczyńskie. Niezwykle interesująco wyglądają liczne pieczęcie odnalezione na terenie grodu, co świadczy o różnorodnych kontaktach politycznych. Zabytki te jednoznacznie potwierdzają przynależność grodu do ruskiego kręgu kulturowego. Szczególną grupę znalezisk stanowią przedmioty o przeznaczeniu sakralnym, np. enkolpiony. Ich wschodniochrześcijański charakter wskazuje na obecność na tym terenie Kościoła prawosławnego. W trakcie badań natrafiono także na pozostałości chrześcijańskiego cmentarzyska, a także budynku, który mógł być świątynią. Ostatnie odkrycia zdają się potwierdzać, że średniowieczny Czerwień był ważnym ośrodkiem handlowym, militarnym, religijnym i politycznym. Jak zwracają uwagę badacze, poziom artystyczny biżuterii i innych odnalezionych przedmiotów świadczy o tym, iż ich właścicielami musieli być ludzie niezwykle bogaci, stanowiący elitę ówczesnego społeczeństwa ruskiego. Ze względu na rangę znalezisk można mówić o sensacji na skalę europejską. W kolejnych latach badania będą kontynuowane, przy współpracy różnych ośrodków naukowych, także z zagranicy. Zabytki odnalezione w Czerwieniu budzą wielkie zainteresowanie w różnych krajach europejskich, w najbliższym czasie zostaną zaprezentowane na wystawach we Włoszech i w Niemczech. Ostatecznie trafią do Muzeum Regionalnego w Tomaszowie Lubelskim, gdzie można je będzie zobaczyć za kilka lub kilkanaście miesięcy.