W sobotę 27 lipca 2013 r. Brzeźnie pod Chełmem odbyły się uroczystości liturgiczne ku czci św. Równego Apostołom Księcia Włodzimierza Wielkiego, patrona miejscowej cerkwi. W tym roku nabrały one szczególnego charakteru, gdyż przypada właśnie jubileusz 1025-lecia chrztu Rusi Kijowskiej, a także 75. rocznica akcji burzenia cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie i Południowym Podlasiu w 1938 r., w wyniku której zburzona została także cerkiew w Brzeźnie. Po nabożeństwach tradycyjnie już odbył się koncert muzyki ukraińskiej. Wieś Brzeźno znajduje się kilkanaście kilometrów na wschód od Chełma. Do 1938 r. istniała tam prawosławna świątynia, zburzona w ramach akcji burzenia cerkwi. Większość prawosławnych ukraińskich mieszkańców wsi wysiedlono w latach czterdziestych do ZSRR lub w ramach akcji „Wisła” w Olsztyńskie. Obecnie we wsi pozostali jedynie nieliczni wyznawcy Kościoła prawosławnego. Ich staraniem i wysiłkiem dziewięć lat temu na miejscowym cmentarzu wzniesiono nową świątynię prawosławną – cerkiewkę pw. św. Równego Apostołom Księcia Włodzimierza Wielkiego, będącą świątynią filialną chełmskiej parafii prawosławnej pw. św. Jana Teologa. Jest to jedna z nielicznych w Polsce cerkwi pod wezwaniem Chrzciciela Rusi Kijowskiej, zaświadczająca o bezpośrednim związku tradycji miejscowego prawosławia z Kijowem. Uroczystości rozpoczęły się świąteczną Boską Liturgią. Nabożeństwu przewodniczył chełmski dziekan i proboszcz miejscowej parafii o. mitrat Jan Łukaszuk wraz z o. prot. Jerzym Ignaciukiem z Włodawy, o. prot. Adamem Weremijewiczem z Chełma, o. Jerzym Hasiukiem z Uhruska, o. Andrzejem Konachowiczem z Lublina oraz o. protodiakonem Wadimem Sztemburskim z Chełma. Kazanie po Ewangelii wygłosił w języku ukraińskim o. prot. J. Ignaciuk, z prośbą o ofiary na budowę w Biłgoraju cerkwi-pomnika świątyń zburzonych w 1938 r. zwrócił się po polsku ks. J. Hasiuk. Uroczystości liturgiczne zakończyły się nabożeństwem dziękczynnym (cs. molebeń) do św. Włodzimierza Wielkiego. Na koniec po polsku i ukraińsku zwrócił się do wiernych o. J. Łukaszuk. W nabożeństwie wzięli udział nie tyko miejscowi prawosławni i wierni parafii prawosławnej w Chełmie, ale także wierni z innych miejscowości diecezji oraz dawni mieszkańcy Brzeźna oraz ich potomkowie, którzy przybyli do rodzinnej wsi z Olsztyńskiego, Przemyśla oraz Kijowa, a także obecni mieszkańcy Brzeźna. Podczas nabożeństwa – z okazji 75. rocznicy zburzenia cerkwi w Brzeźnie – eksponowana była ukraińska wersja wystawy „1938. Akcja burzenia cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie i Południowym Podlasiu”. Bezpośrednio po nabożeństwach odbyła się druga część uroczystości w Ośrodku Edukacji Ekologicznej Zespołu Parków Krajobrazowych Polesia w Brzeźnie. Podobnie jak w poprzednich latach koncert muzyki ukraińskiej przy ognisku zorganizowała filia chełmskiej parafii prawosławnej w Brzeźnie oraz Oddział Chełmski Towarzystwa Ukraińskiego. Koncert rozpoczął się wystąpieniami głównych organizatorów uroczystości: proboszcza chełmskiej parafii ks. Jana Łukaszuka i zastępcy przewodniczącego Towarzystwa Ukraińskiego Władyslawa Kowalskiego, a także oficjalnych gości. W trakcie koncertu wystąpiły trzy zespoły ludowe: „Ale Babki” z Dorohuska, „Horłycia” z Nowojaworiwska (Ukraina) oraz „Opalinka” z Huszczy (Ukraina). Wśród oficjalnych gości obecnych na koncercie byli, obok duchowieństwa, przedstawicielka Marszałka Województwa Lubelskiego kierownik chełmskiej delegatury Urzędu Marszałkowskiego Elżbieta Prus, zastępca mera miasta Nowojaworiwśk na Ukrainie Ihor Ołeksiw, zastępca przewodniczącego Kijowskiego Towarzystwa „Chołmszczyna” im. Mychajła Hruszewskiego Illa Bosakowśkyj oraz inne osoby. Koncert stał się, jak to ujął jego główny inicjator – miejscowy biznesmen i wierny parafii prawosławnej Władysław Kowalski – „smakowaniem dziedzictwa”, dziedzictwa kultury ukraińskiej, która była na tej ziemi obecna przez wiele stuleci, a przed kilkudziesięciu laty została stąd niemal całkowicie usunięta. Po zakończeniu oficjalnej części koncertu śpiew pieśni był kontynuowany przy ognisku. Koncert mógł odbyć się dzięki dotacji Ministra Administracji i Cyfryzacji RP, ale także dzięki wsparciu gminy Dorohusk, miasta Nowojaworiwśk oraz wsi Huszcza na Ukrainie. Brzeźno jest wyjątkowym miejscem na Chełmszczyźnie nie tylko ze względu na fakt, iż znajduje się tam jedyna w regionie cerkiew pw. św. Włodzimierza Wielkiego. Tę chełmską wieś, gdzie prawosławnych Ukraińców pozostało już niewielu, wyróżnia także to, iż miejscowemu świętu parafialnemu towarzyszy wydarzenie kulturalne, sprzyjające nie tylko podtrzymaniu więzi z ojczystą ziemią przez dawnych jego mieszkańców, ale także zachowaniu miejscowej, ukraińskiej tradycji kulturowej. Wszystko to nabiera szczególnego wymiaru w kolejną, 1025., rocznicę chrztu Rusi Kijowskiej, obchodzoną uroczyście także w tym miejscu. Wkrótce reportaż radiowy ze święta w Brzeźnie można będzie posłuchać na Orthodox.fm