26 maja 2026 r. w siedzibie Lubelskiego Instytutu Kultury Prawosławnej w Lublinie odbyła się  debata ekumeniczna zatytułowana „Porozmawiajmy o demonie, czyli o tajemnicy zła”. Wydarzenie to zainaugurowało nowy cykl spotkań „Lublin Ekumeniczny – wspólne tajemnice”, gromadząc licznych słuchaczy oraz ekspertów reprezentujących tradycje prawosławną, katolicką i protestancką. Spotkanie, które poprowadził ks. dr Grzegorz Brudny z Kościoła ewangelicko-augsburskiego, było okazją do głębokiej refleksji nad naturą zła, postacią upadłego anioła oraz sposobami walki duchowej we współczesnym świecie.

Głównym prelegentem reprezentującym tradycję wschodnią był ks. ihumen dr Pantelejmon (Karczewski) z Prawosławnego Seminarium Duchownego w Warszawie. W swoim wystąpieniu podkreślił on, że w chrześcijaństwie nie ma miejsca na dualizm – zło nie jest siłą równorzędną Bogu, który jest jedynym Stwórcą i Władcą świata. Demon to upadły anioł, który z powodu pychy odrzucił bliskość Stwórcy. Duchowny przywołał obrazowe porównanie św. Paisjusza Hagioryty, opisujące diabła jako „psa na łańcuchu”, który może zaszkodzić człowiekowi jedynie wtedy, gdy ten sam zdecyduje się do niego zbliżyć.

Ks. Pantelejmon zaznaczył również, że w duchowości prawosławnej nauka o demonie nie stanowi centralnego punktu, lecz jest zawsze rozpatrywana w kontekście zwycięstwa Chrystusa. Przypomniał ikonograficzne przedstawienie Zmartwychwstania, na którym Zbawiciel zstępuje do otchłani, kruszy jej wrota i depcze spętanego szatana, odbierając mu moc nad sprawiedliwymi. Wskazał jednocześnie, że największym sukcesem demona jest przekonanie ludzi o jego nieistnieniu, co usypia czujność duchową wiernych.

Perspektywę biblijną przedstawił dr hab. Andrzej Kluczyński, prof. ChAT, który omówił ewolucję pojęcia zła od starotestamentowych sił chaosu po nowotestamentowe obrazy przeciwnika Bożego. Z kolei ks. dr hab. Sławomir Pawłowski SAC z KUL przybliżył nauczanie Kościoła katolickiego, podkreślając, że choć działanie szatana powoduje wielkie szkody, jest ono dopuszczone przez Bożą Opatrzność.

Ważnym wątkiem dyskusji była praktyka egzorcyzmów i modlitw o uwolnienie. Ks. Pantelejmon wyjaśnił, że w prawosławiu nie istnieje sformalizowana instytucja diecezjalnego egzorcysty, a pomoc osobom dręczonym odbywa się najczęściej w monasterach poprzez post i ascezę. Przypomniał także o egzorcyzmie obecnym w rycie sakramentu chrztu, podczas którego wierny symbolicznie wyrzeka się szatana. Podczas debaty wspomniano również o przypadającej w tym dniu 6. rocznicy śmierci o. prof. Wacława Hryniewicza, co stało się punktem wyjścia do rozmowy o nadziei na powszechne zbawienie, czyli apokatastazie.

Debacie towarzyszyła wystawa ikon, którą przygotował i omówił ks. dr Andrzej Konachowicz. Eksponowane reprodukcje ikonograficzne pochodziły również ze współczesnej polichromii cerkwi Niewiast Niosących Wonności na cmentarzu przy ul. Lipowej w Lublinie. Centralnym punktem wystawy były przedstawienia Sądu Ostatecznego, które w tradycji prawosławnej pełnią funkcję edukacyjną i liturgiczną, przypominając o ostatecznym zwycięstwie dobra nad złem.

Na zakończenie spotkania, w imieniu Jego Ekscelencji Najprzewielebniejszego Abla, Arcybiskupa Lubelskiego i Chełmskiego, prelegentom oraz moderatorowi wręczono pamiątkowe albumy pt. „Niegasnący płomień wiary. Kościół prawosławny na Chełmszczyźnie i Południowym Podlasiu wczoraj i dziś”.

Projekt „Lublin Ekumeniczny” jest współfinansowany przez Miasto Lublin oraz Województwo Lubelskie, a kolejna debata – poświęcona tajemnicy zbawienia – zaplanowana jest na czerwiec.

Ks. Andrzej Konachowicz

Fot. ks. A. Konachowicz